Kho của vương quốc: túi mật, túi phấn và cách đọc chúng

Mở nắp một tổ ong dú, phần dễ nhận ra nhất không phải khu buồng con mà là những khối tròn bóng nằm ở rìa. Đó là kho.

Và cách kho đầy hay vơi qua các tháng là chỉ số kể chuyện chính xác hơn nhiều so với cảm nhận chung về việc đàn đang khá lên hay đi xuống.

Hai loại kho, nằm riêng

Túi mật — chứa mật đã qua chế biến. Thường trong hơn, màu từ vàng tới nâu sẫm tuỳ nguồn hoa và tuỳ thời gian nằm trong tổ.

Túi phấn — chứa phấn hoa đã xử lý. Đục hơn, màu vàng cam, đôi khi nhiều màu xen kẽ vì phấn từ các loại hoa khác nhau.

Hai loại nằm ở những cụm riêng, không trộn lẫn.

Và cả hai đều tách hẳn khỏi khu buồng con — đây là khác biệt lớn với ong mật, loài xếp mật ngay trên tầng cầu chứa ấu trùng.

Vì sao cách bố trí này quan trọng

Nó quyết định toàn bộ cách thu hoạch.

Mật ong mật nằm trong tầng cầu sáp đều đặn → đặt cầu vào máy ly tâm, quay, mật chảy ra. Một người xử lý được lượng lớn trong thời gian ngắn.

Mật ong dú nằm trong các túi tròn rải rác, thành túi là nhựa cây → không quay được. Phải lấy từng túi bằng tay, và làm cẩn thận vì phá nhiều thì đàn phải tốn nhựa dựng lại.

Đây là lý do thật của chuyện sản lượng thấp và giá cao — không phải vì mật quý hơn một cách huyền bí nào.

Vít nắp: dấu hiệu quan trọng nhất

Túi mật đã đủ độ thì ong bịt kín miệng lại.

Túi đã vít nắp → mật đủ độ, để được lâu hơn, vị ổn định.

Túi chưa vít nắp → mật còn nhiều nước, lấy ra thì nhanh lên men, sủi bọt, đẩy nắp hũ sau vài tuần.

Nên câu hỏi trước khi thu hoạch không phải «tổ này có nhiều mật không» mà là «bao nhiêu phần trăm túi đã vít nắp».

Và lưu ý theo mùa: mùa mưa không khí ẩm nên đàn vít nắp muộn hơn. Nhìn thoáng thấy nhiều mật nhưng phần lớn chưa đủ độ — đó là lý do mùa mưa dễ lấy non nhất.

Đọc kho qua các tháng

Đây là phần có giá trị nhất, và nó cần một thứ: ghi chép.

Kho đầy dần trong mùa hoa → đàn đang tích luỹ. Bình thường và tốt.

Kho không đầy thêm trong mùa lẽ ra phải đầy → có chuyện. Có thể nguồn hoa quanh đó vừa mất, có thể đàn thiếu quân đi kiếm ăn.

Kho vơi dần trong mùa đói → bình thường. Đó chính là công dụng của kho.

Kho vơi nhanh bất thường → có thể bị tổ khác tới cướp, hoặc đàn đang phải bù cho thứ gì đó.

Chú ý chữ «mùa lẽ ra phải đầy» — muốn biết mùa nào là mùa nào ở chính vườn mình thì phải ghi lại ít nhất một năm. Không có cách đi tắt.

Vì sao không nên lấy sạch kho

Điểm này đáng nhắc lại vì nó là sai lầm tốn kém nhất của người mới.

Kho không phải phần dôi ra. Nó là lương dự trữ cho mùa đói.

Lấy quá tay thì hậu quả không hiện ra ở tuần sau — nó hiện ra ở mùa sau, khi đàn không đủ sức xây và không đủ quân. Và vì độ trễ dài như vậy nên người lấy hiếm khi nối được nguyên nhân với kết quả.

Nguyên tắc an toàn: chỉ lấy ở tổ đang sung sức, chỉ lấy phần túi đã vít nắp, và luôn để lại phần đáng kể.

Túi vỡ khi thu hoạch

Chuyện thường xảy ra. Việc nên làm:

Lau sạch mật rớt trong và ngoài tổ. Mật vương vãi là mùi mời gọi kiến và ruồi — nguy hiểm hơn nhiều so với lượng mật mất.

Đừng cố vét. Càng cạy càng vỡ thêm.

Để yên vài tuần sau khi thu. Đàn cần dựng lại túi và trám lớp bọc.