Tổ trong bọng cây và tổ trong thùng gỗ: cái thùng là bản sao thô

Thùng gỗ là phát minh của người và nó rất mới. Ong dú đã sống ở Việt Nam hàng nghìn năm trong bọng cây, hốc tường, ống tre của mái chái.

Nên cách nghĩ đúng về cái thùng là: nó là bản sao thô của một cái bọng cây. Và mọi câu hỏi về chỗ đặt, hướng cửa, độ cao, kích thước đều kiểm được bằng một câu duy nhất — cái này có giống chỗ chúng tự chọn ngoài tự nhiên không?

Bọng cây có gì mà thùng hay thiếu

Thành dày. Thân cây là khối gỗ đặc quanh cái hốc, nhiệt bên ngoài truyền vào rất chậm. Thùng gỗ mỏng thì nóng nhanh, lạnh nhanh — đàn phải tốn công điều nhiệt.

Suy ra: gỗ dày hơn thì tốt hơn, và mái che thì gần như bắt buộc.

Một cửa duy nhất, nhỏ. Bọng cây thường chỉ có một lối vào. Thùng đóng ẩu có khe hở ở mối nối là có nhiều cửa — mà cả hệ thống phòng vệ của loài này dựa trên việc chỉ canh một cổng.

Suy ra: khe hở là lỗi nghiêm trọng, không phải chuyện thẩm mỹ. Đàn sẽ phải tốn nhựa bịt lại.

Khoang vừa vặn. Bọng cây tự nhiên thường không quá rộng. Thùng quá to thì đàn phải dựng vách ngăn để thu nhỏ — tốn nhựa và tốn công.

Kín nước tuyệt đối. Không có tổ hoang nào nằm chỗ mưa dột vào được.

Suy ra: mái che phải đủ rộng, và cửa tổ không quay về hướng mưa hay tạt.

Cao hơn mặt đất. Sát đất là kiến, là ẩm, là ngập.

Có bóng che. Phần lớn tổ hoang nằm trong thân cây có tán hoặc mặt tường có mái. Không có tổ nào phơi nắng cả ngày.

Cái thùng có gì mà bọng cây không có

Công bằng mà nói, thùng cũng có ưu điểm — và đó là lý do người ta nuôi được:

Mở ra được. Thu mật và quan sát mà không phá tổ. Với bọng cây thì phải cưa cây.

Di chuyển được — dù ong dú rất khó dời, nhưng ít ra là có thể.

Tách đàn chủ động được.

Đặt được ở nơi mình muốn — gần nhà, tiện chăm, tiện chống kiến.

Điểm cuối đáng nói: chống kiến cho một cái thùng trên giá kê dễ hơn nhiều so với chống kiến cho một cái bọng cây nối liền với cả thân cây. Đây là ưu thế thật của việc nuôi.

Danh sách kiểm khi đặt một thùng

Đối chiếu từng mục với bọng cây tự nhiên:

Một cửa duy nhất? Kiểm khe hở ở các mối nối.

Kín nước khi mưa tạt ngang? Đứng xem một trận mưa thật, đừng chỉ nhìn lúc trời đẹp.

Có bóng che buổi chiều? Nắng chiều gắt hơn nắng sáng nhiều.

Cao hơn mặt đất, chân giá chống kiến?

Không có cành cây, dây, ống nước nào chạm vào? Đây là mục hay bị bỏ sót nhất — vì vườn thì lớn lên còn giàn thì đứng yên.

Trong bán kính vài trăm mét có hoa và có cây tiết nhựa không?

Sáu mục này bao gần hết lý do khiến một đàn không lên được.

Vì sao đàn trong thùng hay yếu hơn đàn hoang

Không phải vì thùng xấu, mà vì hai chuyện người nuôi làm thêm:

Mở tổ. Tổ hoang không ai mở. Mỗi lần mở là một lần đàn phải trám lại lớp bọc và các mối nối.

Lấy mật. Tổ hoang giữ nguyên kho. Lấy quá tay là lấy đi lương dự trữ cho mùa đói.

Nghĩa là cái thùng không phải vấn đề — tần suất can thiệp mới là vấn đề. Một tổ trong thùng được để yên và đặt đúng chỗ sống không kém gì tổ trong bọng cây.