Từ quả trứng tới con ong bay ra: chuyện xảy ra trong buồng kín

Ở ong mật, người nuôi soi được ấu trùng: buồng để hở, nhìn vào thấy con non nằm trong, thấy được nó lớn từng ngày.

Ở ong dú thì không. Toàn bộ quá trình lớn lên diễn ra trong một buồng bịt kín, và không ai nhìn thấy gì cho tới khi con ong tự cắn nắp chui ra.

Hiểu chuyện xảy ra trong cái hộp đó thì hiểu luôn mấy nguyên tắc chăm sóc quan trọng nhất.

Quy trình đóng gói

Bốn bước, diễn ra gọn trong một khoảng ngắn:

1. Ong thợ xây buồng rỗng. Kích thước buồng quyết định con ong sẽ thành thợ hay thành chúa — quyết định này đưa ra ngay từ đây.

2. Bơm đầy thức ăn. Hỗn hợp mật và phấn đã chế biến, đủ cho toàn bộ giai đoạn phát triển.

3. Chúa đẻ đúng một quả trứng lên trên.

4. Ong thợ bịt kín ngay lập tức.

Từ đó buồng là một hệ kín. Không ai mớm thêm, không ai kiểm tra, không sửa được gì.

Bên trong buồng

Trứng nở thành ấu trùng. Ấu trùng ăn dần chỗ thức ăn có sẵn quanh nó, lớn lên, rồi hoá nhộng. Cuối cùng thành ong trưởng thành và tự cắn nắp buồng chui ra.

Con ong mới ra còn mềm, màu nhạt hơn đồng loại — đây là dấu hiệu nhận biết ong non mà người nuôi quan sát được ở cửa tổ.

Thời gian của cả quá trình thay đổi theo loài và theo nhiệt độ trong tổ. Nhiệt ổn định thì đều; nhiệt dao động thì chậm và tỷ lệ hỏng cao hơn.

Ba hệ quả cho người nuôi

1. Khẩu phần được quyết một lần, không sửa được.

Nếu đàn đang thiếu thức ăn, buồng được bơm ít hơn, và con ong ra đời nhỏ và yếu hơn. Không có cách bù sau đó.

Nghĩa là chất lượng lứa ong hôm nay phản ánh tình trạng đàn của vài tuần trước. Đàn vừa qua một mùa đói thì lứa ong sinh ra trong mùa đó yếu, và hậu quả kéo dài thêm cả vòng đời của lứa đó.

2. Vỡ buồng là mất hẳn.

Thức ăn đổ ra, ấu trùng phơi ra ngoài, đàn dọn đi. Không cứu được — khác ong mật, loài có thể chuyển ấu trùng sang buồng khác.

Đây là lý do thật của việc thao tác nhẹ tay, và là lý do khu buồng con là khu cấm.

3. Nhiệt quan trọng hơn người ta tưởng.

Ấu trùng trong buồng kín không tự điều nhiệt được. Đàn giữ nhiệt bằng cơ thể ong tụ quanh và bằng lớp bọc nhựa cây.

Mở tổ lâu vào ngày lạnh hay nắng gắt là ép cả khu chịu sốc nhiệt — kể cả khi mình không chạm vào buồng nào.

Vì sao nhịp đẻ bị chặn bởi ong thợ

Chúa không thể đẻ nhanh hơn tốc độ ong thợ dựng và bơm đầy buồng.

Suy ra vài điều thực tế:

Đàn thiếu quân thì tự chậm sinh sản lại, không cần ai điều tiết. Đây là cơ chế tự bảo vệ.

Đàn thiếu thức ăn cũng chậm sinh sản, vì không có gì để bơm vào buồng.

Thêm một chúa nữa không làm đàn đẻ nhanh hơn — nút thắt nằm ở ong thợ.

Nói cách khác: muốn đàn sinh sản mạnh thì lo nguồn hoa và lo quân số, đừng lo con chúa.

Đọc lứa con mà không mở tổ

Vì không nhìn được vào buồng, người nuôi dùng chỉ số gián tiếp:

Ong mang cục phấn về. Phấn gần như chỉ dùng cho lứa con. Nhiều phấn về = đang có buồng con để nuôi = chúa còn đẻ.

Thấy ong màu nhạt ở cửa tổ. Ong mới nở. Có nghĩa lứa vừa rồi đã ra.

Hai chỉ số này quan sát được mỗi ngày, miễn phí, và thay thế được gần hết lý do người ta mở tổ ra xem lứa con.