Hộp mồi: cách nhân đàn nhẹ nhất, và vì sao nó hợp với ong dú

Có hai cách để có thêm một tổ ong dú: tách tay từ một tổ đang có, hoặc đặt một thùng trống rồi chờ đàn tự vào.

Cách thứ hai chậm và không chắc chắn. Nhưng tổ ra đời theo cách đó thường bám rễ tốt hơn hẳn — và lý do nằm ở chính cách loài này lập thuộc địa.

Vì sao hộp mồi hợp với ong dú

Nhắc lại cách ong dú nhân đàn trong tự nhiên: ong thợ tìm được một hốc trống phù hợp, rồi qua lại nhiều ngày, có khi nhiều tuần, mang nhựa cây và thức ăn sang dựng sẵn nhà mới. Khi nhà đã tạm xong thì một chúa tơ mới chuyển sang. Tổ mẹ vẫn nguyên.

Nghĩa là: một cái thùng trống đặt đúng chỗ chính là cái hốc mà đàn đang đi tìm.

Đàn tự chọn thì nó tự chuẩn bị theo nhịp của nó — đủ nhựa, đủ lương, đúng thời điểm. Không có bước nào bị ép.

Tách tay thì ngược lại: mình ép một quá trình vốn kéo dài nhiều tuần vào một buổi. Đàn con ra đời thiếu toàn bộ phần chuẩn bị mà lẽ ra nó phải có, nên cả mẹ lẫn con đều yếu đi một thời gian.

Đặt hộp mồi ở đâu

Quy tắc bao trùm: giống chỗ ong tự chọn ngoài tự nhiên.

Gần tổ mẹ. Vài chục mét, không phải vài trăm. Tầm bay ngắn quyết định chuyện này — ong thợ phải qua lại được nhiều lần mỗi ngày để dựng.

Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với bắt đàn ong mật, loài bay xa.

Có bóng che, tránh nắng chiều.

Kín nước. Đứng xem một trận mưa thật, đừng chỉ nhìn lúc trời đẹp.

Cao hơn mặt đất, chân giá chống kiến sẵn. Đàn vào rồi mới làm chống kiến là muộn.

Không có cành cây, dây, ống nào chạm vào.

Một cửa duy nhất, không khe hở. Thùng đóng ẩu có khe là đàn phải tốn nhựa bịt lại — và có khi vì thế mà nó bỏ qua.

Thùng như thế nào thì được chọn

Khoang vừa vặn, đừng quá to. Hốc quá rộng thì đàn phải dựng vách ngăn thu nhỏ lại — tốn công, và là điểm trừ khi nó chọn.

Gỗ đã hết mùi. Thùng mới đóng còn mùi gỗ tươi hoặc mùi dầu thì phơi cho bay hết đã. Đây là lý do phổ biến khiến hộp mồi không được chọn.

Tuyệt đối không sơn, không vec-ni, không gỗ ép có keo.

Bên trong có chút mùi tổ thì tốt. Nếu có sẵn mẩu nhựa cây cũ từ tổ khác, để vào một ít. Mùi quen làm thùng trông giống một cái hốc đã từng có ong ở.

Rồi chờ — và đừng đụng vào

Đây là phần khó nhất với người nóng ruột.

Đừng mở ra kiểm tra. Giai đoạn ong thợ đang qua lại dựng nhà mà bị mở là phá ngang đúng lúc mong manh nhất. Nhiều khi đàn bỏ luôn.

Quan sát từ ngoài. Thấy ong bay ra vào đều đặn, mang nhựa vào — đàn đang dựng. Thấy ong đi lại giữa thùng mới và một tổ nào đó gần đó — chính xác là đang lập thuộc địa.

Kiên nhẫn qua mùa. Đàn chỉ lập thuộc địa khi tổ mẹ đủ mạnh và đúng thời điểm trong năm. Thùng để cả mùa không có gì là bình thường, không phải thùng hỏng.

Đặt nhiều thùng thì cơ hội cao hơn. Thùng trống không hỏng đi đâu cả — để đó nhiều mùa cũng được.

Khi nào thì tách tay vẫn hợp lý hơn

Nói cho công bằng, hộp mồi không thay được mọi trường hợp:

Khi cần chủ động về thời gian. Hộp mồi không hẹn được ngày.

Khi muốn nhân đúng một dòng cụ thể từ một tổ mình chọn.

Khi quanh đó không có tổ nào khác — không có nguồn để vào.

Cách dung hoà mà nhiều người dùng: đặt hộp mồi quanh năm như một kênh phụ, và tách tay khi thật cần. Được tổ nào từ hộp mồi thì lời trọn, vì nó không lấy gì của đàn mẹ ngoài phần đàn mẹ tự nguyện bỏ ra.