Ong đực ong dú: đám ong tụ ngoài vườn mà không ai biết là gì

Một cảnh người nuôi hay gặp mà không biết đang xem gì: một đám ong đậu tụ lại ở đâu đó gần tổ — trên cành cây, mặt tường, mép mái — ngày này qua ngày khác.

Phản ứng thường là lo: đàn sắp bỏ tổ chăng? Có chuyện gì trong tổ chăng?

Phần lớn trường hợp, đó là ong đực đang chờ. Và nó là dấu hiệu tốt chứ không xấu.

Ong đực khác ong thợ thế nào

Toàn bộ ong thợ trong tổ đều là con cái. Ong đực là hạng thứ ba, và chúng chỉ xuất hiện theo giai đoạn, không có mặt thường trực như hai hạng kia.

Chúng không làm việc nhà: không dọn buồng, không nuôi ấu trùng, không xây, không gác cửa, không đi kiếm ăn cho đàn.

Việc duy nhất của chúng là giao phối với chúa tơ. Sau đó đời chúng kết thúc.

Nghe có vẻ vô dụng, nhưng nhìn ở cấp độ cả loài thì đó là cơ chế trộn gen — chúa tơ giao phối với ong đực từ tổ khác, nên vương quốc mới không phải bản sao của vương quốc cũ.

Vì sao chúng tụ lại bên ngoài

Đây là phần thú vị.

Ong đực từ nhiều tổ khác nhau tụ lại ở cùng một khu vực gần đó, và chờ. Chúa tơ bay ra, gặp chúng ở đó.

Ý nghĩa của việc tụ ở ngoài, chứ không chờ trong tổ: tránh giao phối cận huyết. Nếu chúa tơ chỉ gặp ong đực của chính tổ mình thì đàn mới sẽ suy sau vài thế hệ. Điểm tụ chung ngoài trời là cách loài này trộn gen giữa các tổ trong vùng.

Đám tụ đó có thể giữ nguyên chỗ nhiều ngày, và ong quay lại đúng chỗ cũ.

Đọc được gì từ đám ong tụ

Với người nuôi, đây là một tín hiệu miễn phí:

Thấy đám ong đực tụ gần đó → quanh khu vực đang có tổ nào đó chuẩn bị thay chúa hoặc chia đàn.

Nếu mình có nhiều tổ, đó là lúc nên chú ý quan sát: tổ nào phấn về giảm, tổ nào có ong đi lại đều đặn tới một hốc gần đó.

Và đó là lúc nên đặt thùng mồi. Có thuộc địa sắp hình thành trong vùng — một thùng trống kê đúng cách gần đó có thể được chọn.

Ba hiểu nhầm hay gặp

1. «Đàn sắp bỏ tổ.» Ong dú không bỏ tổ bay đi cả đàn như ong mật. Nó lập thuộc địa — tổ mẹ vẫn nguyên. Đám ong tụ ngoài không phải đàn đang chuẩn bị dời đi.

2. «Ong lạ tới cướp.» Ong cướp mật thì tấn công vào cửa tổ, có xung đột ở ống cửa, thấy ong chết dưới đất. Ong đực tụ thì đậu yên, không đụng tới tổ nào.

3. «Phải xua đi.» Không cần, và không nên. Chúng không hại gì, và xua đi là can thiệp vào đúng cơ chế giữ cho đàn trong vùng không bị cận huyết.

Vì sao chuyện này quan trọng với cả vùng

Cơ chế tụ ngoài trời chỉ hoạt động khi trong vùng có nhiều tổ.

Một khu chỉ còn đúng một tổ thì chúa tơ của tổ đó không có ai để gặp ngoài ong đực của chính nó. Đàn mới sinh ra từ đó yếu dần qua các thế hệ.

Đây là lý do thực tế để:

Không bắt sạch tổ hoang trong vùng. Đàn hoang là nguồn gen cho cả khu.

Nuôi vài tổ chứ đừng nuôi một tổ. Vừa có mẫu quan sát để so, vừa giữ được sự đa dạng tối thiểu.

Mua giống từ nhiều nguồn khác nhau thay vì gom hết một chỗ. Đã nói ở góc độ rủi ro mua hàng; ở đây là thêm một lý do sinh học.