Buồng chúa trong tổ ong dú: nhìn ra nó, và đừng phá nó

Mở tổ, thấy giữa đám buồng đều đặn có một hoặc vài cái to hơn hẳn. Phản xạ của người mới thường là: cái này dị dạng, cạy bỏ cho gọn.

Đó là một trong những việc hại đàn nặng nhất mà người ta làm với ý tốt.

Buồng chúa là gì

Trong tổ ong dú, một con ong thành chúa hay thành thợ được quyết định từ lúc xây buồng, không phải sau đó.

Ong thợ xây một buồng lớn hơn bình thường, bơm vào đó nhiều thức ăn hơn. Chúa đẻ một trứng lên trên, buồng bịt kín. Ấu trùng lớn lên với khẩu phần lớn hơn và thành chúa.

Buồng thường thì cho ra ong thợ. Buồng lớn thì cho ra chúa. Đó là toàn bộ khác biệt — và nó nằm ở kích thước buồng cùng lượng thức ăn, không ở quả trứng.

Điểm mấu chốt: sau khi bịt kín thì không đổi được nữa. Đàn không thể biến một buồng thợ thành buồng chúa giữa chừng như ong mật làm được.

Vì sao đàn xây buồng chúa

Ba lý do, và không lý do nào là dấu hiệu xấu:

1. Chúa mẹ đang già. Tín hiệu hoá học yếu dần, ong thợ ở vùng xa nhận được ít và bắt đầu chuẩn bị người kế vị.

2. Đàn đông, chuẩn bị lập thuộc địa. Cần một chúa tơ để sang tổ mới.

3. Dự phòng thường trực. Đàn khoẻ thường giữ sẵn chúa tơ đã nở, chưa đẻ — như một bản sao lưu.

Cả ba đều là dấu hiệu của một vương quốc đang hoạt động bình thường.

Phá buồng chúa thì mất gì

Mất phương án dự phòng. Nếu chúa mẹ chết sau đó, đàn phải xây buồng chúa mới và chờ trọn một vòng phát triển. Với đàn đang yếu, quãng chờ đó nhiều khi dài hơn thời gian nó cầm cự được.

Mất cơ hội nhân đàn. Buồng chúa bị phá là thuộc địa không bao giờ hình thành.

Không ngăn được chuyện chia đàn. Có người phá buồng chúa vì muốn giữ đàn đông, không cho nó chia. Nhưng nguyên nhân đàn muốn chia là khoang chật và đàn đông — phá buồng không đổi được hai điều đó. Đàn chỉ xây lại buồng khác.

Nhìn ra buồng chúa mà không phải đoán

To hơn rõ rệt so với các buồng xung quanh — không phải to hơn một chút.

Thường nằm ở rìa khu buồng con hoặc nhô ra khỏi mặt phẳng chung, chứ ít khi lẫn giữa.

Số lượng ít — một tới vài cái, không phải cả mảng.

Nếu thấy cả một vùng buồng to đều thì đó không phải buồng chúa mà là đặc điểm bình thường của loài đó hoặc của vị trí đó trong tổ. Các loài ong dú khác nhau xây khác nhau.

Gặp buồng chúa thì làm gì

Đậy tổ lại và để yên. Đó là toàn bộ việc cần làm.

Nếu muốn tận dụng, có một việc đáng làm và không đụng vào đàn: đặt một thùng trống gần đó, cách vài chục mét, kê đúng cách. Nếu đàn đang chuẩn bị lập thuộc địa thì rất có thể nó chọn cái thùng ấy — được một tổ mới mà không phải tách tay.

Và ghi vào sổ ngày thấy buồng chúa. Vài tuần sau nhìn lại sẽ biết đàn đã thay chúa hay đã chia.

Một lưu ý về việc mở tổ

Tất cả những gì nói ở trên chỉ thấy được khi mở tổ. Nhưng mở tổ để «xem có buồng chúa không» là lý do không đủ tốt.

Dấu hiệu quan sát từ ngoài đã đủ cho phần lớn quyết định: phấn về ít dần rồi hồi là đàn đang thay chúa; thấy ong đi lại đều đặn tới một hốc gần đó là đàn đang lập thuộc địa; thấy đám ong đực tụ gần đó là quanh đây có tổ đang thay chúa.

Ba dấu hiệu đó nói gần hết những gì buồng chúa nói, mà không tốn của đàn lần trám tổ nào.