Ong dú đi kiếm ăn: bay xa bao nhiêu và mang những gì về

«Ong dú bay gần» là câu ai tìm hiểu về loài này cũng gặp. Nhưng ít người dừng lại để nghĩ xem điều đó kéo theo những gì.

Thực ra nó quyết định gần như toàn bộ nghề: chỗ đặt tổ, mật ngon hay dở, sản lượng, và cả chuyện hàng xóm phun thuốc có liên quan tới mình hay không.

Tầm bay ngắn nghĩa là gì

Ong mật bay xa vài cây số. Ong dú nhỏ hơn nhiều và phần lớn hoạt động trong bán kính vài trăm mét quanh tổ.

Bốn hệ quả trực tiếp:

1. Mật phản ánh đúng khu vực quanh tổ. Không phải «mật vùng nào» mà là mật của vườn nào. Hai trại cách nhau một cây số có thể cho hai thứ mật khác nhau rõ rệt — một bên giáp rừng, một bên giáp ruộng.

2. Chỗ đặt tổ quyết định sản lượng hơn mọi kỹ thuật chăm. Đặt sai chỗ thì chăm giỏi tới đâu đàn cũng không lên được, vì trong tầm bay không có gì để ăn.

3. Công sức của đàn dồn vào chính vườn mình. Đây là lợi thế thật với người muốn ong thụ phấn cho vườn — khác ong mật, vốn tản đi xa.

4. Không rào được khỏi thuốc trừ sâu. Vài trăm mét là tầm bao trùm vườn hàng xóm. Đây là lý do chuyện phun thuốc quanh đó là chuyện của mình, dù mình không phun gì.

Chúng mang về ba thứ

Mật hoa — năng lượng

Hút từ hoa, mang về trong diều, giao cho ong trong tổ chế biến rồi trữ vào túi. Đây là nguồn năng lượng cho cả đàn và là thứ người nuôi thu.

Phấn hoa — đạm

Gom thành cục ở chân sau, mang về. Phấn dùng nuôi lứa con, gần như không dùng vào việc khác.

Đây là lý do nhìn ong mang phấn về là chỉ số tốt nhất để biết đàn còn chúa và đang sinh sản — quan sát được từ ngoài, mỗi ngày, không tốn gì.

Nhựa cây — vật liệu

Thứ hay bị quên. Ong dú xây tổ bằng nhựa cây trộn sáp, và nhựa thì phải đi lấy từ vết thương trên thân cây.

Hệ quả ít người tính tới khi chọn chỗ đặt tổ: vùng nhiều hoa nhưng không có cây tiết nhựa thì đàn xây rất chậm. Đàn không xây được thì không mở rộng được, không tích được, không chia đàn được.

Thấy ong mang cục nhựa về là dấu hiệu đàn đang dư sức để xây — chỉ số sớm nhất của một đàn khoẻ.

Ngoài ba thứ trên chúng còn lấy nước và một ít khoáng, thường ở đất ẩm hoặc mép vũng.

Ai là người đi kiếm ăn

Như đã nói ở bài về phân công: chỉ những con ong thợ ở chặng cuối đời mới ra ngoài. Con non được giữ trong tổ làm việc an toàn.

Hai hệ quả cho người quan sát:

Số ong ở cửa tổ không phản ánh sức đàn. Đàn đông quân trẻ thì cửa trông vắng mà vẫn khoẻ.

Mất một lượt ong đi kiếm ăn gây hệ quả dây chuyền. Đàn phải kéo lứa sau ra sớm, lứa đó bỏ dở việc trong nhà — thường là việc chăm lứa con. Ảnh hưởng kéo dài nhiều tuần.

Chúng tìm hoa và dẫn nhau thế nào

Ong dú không nhảy như ong mật. Nhiều loài để lại dấu mùi trên các điểm mốc dọc đường bay — lá, cành, mép tường — tạo thành một tuyến có mùi từ tổ tới nguồn.

Con khác chỉ cần đi theo mùi từ mốc này sang mốc kia. Đơn giản hơn việc phải hiểu hướng và khoảng cách, và ít sai hơn.

Ưu điểm ngầm: hệ thống tự dọn rác. Hoa tàn thì dấu mùi tan theo, không có thông tin cũ dẫn ong tới chỗ không còn gì.

Dùng được gì từ chuyện này

Khảo sát bán kính vài trăm mét trước khi đặt tổ. Đi bộ một vòng. Có gì ra hoa? Ra hoa tháng nào? Có cây tiết nhựa không? Có ai canh tác phun thuốc không?

Trồng bù vào tháng trống. Ghi lịch hoa của khu mình qua một năm, thấy tháng nào không có gì thì trồng thêm ở bờ ranh — không cần nhiều diện tích.

Đừng dọn sạch cỏ dại có hoa. Nhiều loại ra hoa quanh năm và nuôi đàn qua mùa đói.

Giữ quan hệ với hàng xóm. Biết trước ngày người ta phun thì che tổ được vài hôm. Chuyện này không phải kỹ thuật nuôi ong, nhưng nó cứu đàn nhiều hơn phần lớn kỹ thuật.