Mùa nào đàn ong dú sinh sản mạnh — và vì sao phải tự ghi lấy

Câu hỏi hay gặp: mùa nào ong dú đẻ mạnh, mùa nào nên tách, mùa nào nên lấy mật?

Câu trả lời thật thì không dễ chịu: không có lịch chung dùng được cho cả nước, và lịch của vườn nhà mình là thứ chỉ mình ghi được.

Vì sao không có lịch chung

Vì tầm bay của ong dú rất ngắn — phần lớn hoạt động trong bán kính vài trăm mét quanh tổ.

Nghĩa là nhịp của đàn bám vào nguồn hoa trong đúng cái bán kính đó, không phải vào mùa của cả vùng.

Hai trại cách nhau một cây số có thể có hai lịch khác nhau: một bên giáp vườn cây ăn trái nên rộ vào mùa cây đó ra hoa; bên kia giáp mảng cỏ dại nên rải đều quanh năm.

Đây cũng là lý do lời khuyên kiểu «tháng ba thì tách đàn» đọc trên mạng thường không áp được — người viết nói về vườn của họ.

Cơ chế: sinh sản bám vào nguồn

Chuỗi nhân quả khá thẳng:

Nhiều hoa → nhiều phấn và mật về → ong thợ dựng và bơm được nhiều buồng → chúa đẻ nhiều hơn → vài tuần sau đàn đông quân → càng đi kiếm ăn được nhiều.

Và ngược lại khi hoa hết.

Chú ý độ trễ: đàn đông lên không xảy ra cùng lúc với mùa hoa, mà sau đó một quãng bằng thời gian phát triển của một lứa. Nên đỉnh quân số rơi vào sau đỉnh hoa.

Điều này giải thích vì sao đàn nhiều khi đông nhất vào đúng lúc nguồn hoa đã bắt đầu vơi — và đó là lúc kho bị tiêu nhanh nhất.

Cách tự ghi lịch hoa của vườn mình

Rẻ, và chỉ cần một năm là có thứ dùng được nhiều năm.

Mỗi tháng ghi bốn dòng:

Quanh tổ đang có cây gì ra hoa.

Ong mang phấn màu gì về (mỗi loại hoa cho phấn màu khác nhau — đây là cách đọc nguồn mà không cần đi tìm cây).

Nhịp ra vào cửa tổ so với tháng trước: hơn, kém, hay như cũ.

Có thấy ong mang nhựa về không.

Sau một năm, bảng đó cho biết: tháng nào là mùa tích, tháng nào là mùa đói, tháng nào đàn bung quân.

Sau hai ba năm, nó cho biết năm nào bất thường và bất thường vì sao.

Dùng lịch đó vào việc gì

Chọn lúc tách đàn. Tách khi đàn đang lên và nguồn hoa còn dồi dào — cả mẹ lẫn con có nguồn để gây dựng. Tách vào đầu mùa đói là hai đàn cùng yếu.

Chọn lúc lấy mật. Lấy sau đỉnh tích, không lấy trước mùa đói. Và luôn để lại phần đáng kể vì đó là lương dự trữ.

Biết tháng nào phải để yên. Mùa đói thì đàn đang tiêu vào kho — mở tổ, tách, lấy mật đều là cộng thêm gánh nặng.

Biết tháng trống để trồng bù. Đây là việc có giá trị lâu dài nhất. Thấy tháng nào trong bảng không có gì ra hoa thì trồng thêm ở bờ ranh, góc vườn — không cần nhiều diện tích.

Một lưu ý về mùa mưa

Mùa mưa kéo dài ảnh hưởng theo nhiều đường cùng lúc, và đáng ghi riêng:

Ong ít ra ngoài được → ít hàng về → đàn tiêu vào kho.

Không khí ẩm → đàn vít nắp mật muộn hơn → nhìn tổ tưởng nhiều mật nhưng phần lớn chưa đủ độ.

Nhiệt dao động → khu buồng con chịu ảnh hưởng.

Nên mùa mưa thường là mùa để yên, không phải mùa can thiệp. Và nếu buộc phải thu hoạch trong mùa mưa thì phải kiểm tỷ lệ vít nắp kỹ hơn bình thường.