Đàn ngừng đẻ: sáu nguyên nhân, và chỉ một cái là mất chúa

Dấu hiệu quen thuộc: ong mang phấn về ít hẳn đi, khu buồng con không mở rộng, đàn không đông thêm.

Phản xạ của nhiều người nuôi là kết luận ngay: mất chúa. Rồi tính chuyện nhập đàn, hoặc mở tổ tung lên tìm cho ra con chúa.

Nhưng trong sáu nguyên nhân phổ biến, chỉ một cái là mất chúa. Năm cái còn lại phần lớn tự hết nếu để yên.

1. Mùa đói — phổ biến nhất

Không có nguồn thì không có gì để bơm vào buồng. Chúa không thể đẻ nhanh hơn tốc độ ong thợ dựng và bơm đầy buồng, nên đàn tự chậm sinh sản lại.

Đây là cơ chế tự bảo vệ, không phải trục trặc.

Cách nhận ra: các tổ khác trong vườn cũng vậy. Và nó khớp với lịch hoa mình đã ghi.

2. Mùa mưa kéo dài

Ong ít ra ngoài được, hàng về ít, đàn tiêu vào kho. Cộng thêm nhiệt dao động ảnh hưởng khu buồng con.

Cách nhận ra: trùng với đợt mưa dầm, và hồi lại khi trời tạnh vài tuần.

3. Đàn đang thay chúa

Chúa cũ ngừng đẻ, chúa mới chưa đẻ. Giữa hai mốc đó có một quãng không có trứng mới.

Cách nhận ra: đây là điểm phân biệt quan trọng nhất — phấn về ít đi rồi TĂNG TRỞ LẠI sau vài tuần. Mất chúa thì không bao giờ hồi.

Có thể kèm dấu hiệu khác: thấy đám ong đực tụ gần đó, hoặc trước đó đã thấy buồng chúa được xây.

4. Đàn vừa bị quấy

Sau khi mở tổ, tách đàn, dời chỗ hay va chạm mạnh, đàn dồn sức trám lại và giảm mọi việc khác — trong đó có chăm lứa con.

Cách nhận ra: nhớ lại mình vừa làm gì. Thường hồi sau vài tuần nếu không đụng thêm.

5. Khoang đã chật

Đàn lớn hết cỡ so với không gian thì không mở rộng khu buồng con nữa. Nó chuyển sang trạng thái ổn định, hoặc chuẩn bị lập thuộc địa.

Cách nhận ra: đàn đông, kho đầy, mọi chỉ số ổn định chứ không tụt. Có thể thấy buồng chúa, hoặc thấy ong đi lại đều đặn tới một hốc gần đó.

Đây là dấu hiệu tốt chứ không phải vấn đề.

6. Mất chúa — nguyên nhân duy nhất đáng lo

Cách nhận ra: phấn về ít dần đều và không hồi sau nhiều tuần, cộng thêm đàn hiền bất thường, quân thưa dần, trong khi các tổ khác trong vườn vẫn bình thường.

Phải có nhiều dấu hiệu cùng lúc và kéo dài. Một dấu hiệu đơn lẻ không đủ.

Quy trình loại trừ, theo thứ tự

Trước khi kết luận bất cứ điều gì:

Bước 1 — Nhìn các tổ khác trong vườn. Cả vườn cùng giảm → nguyên nhân bên ngoài (mùa, mưa, ai đó phun thuốc). Chỉ một tổ → nguyên nhân trong tổ đó.

Bước 2 — Nhớ lại mình đã làm gì. Có mở tổ, tách, dời trong tháng qua không?

Bước 3 — Đối chiếu lịch hoa đã ghi. Tháng này lẽ ra có nguồn không?

Bước 4 — Chờ và theo dõi phấn. Đây là bước quyết định. Vài tuần nữa phấn có hồi không?

Bước 5 — Chỉ khi ba bước trên đều loại trừ và phấn không hồi thì mới nghĩ tới mất chúa.

Vì sao đừng vội can thiệp

Vì năm trong sáu nguyên nhân tự hết, và mọi can thiệp đều cộng thêm gánh nặng vào đúng lúc đàn đang yếu.

Mở tổ để tìm chúa là ví dụ rõ nhất: nó rách lớp bọc, có thể vỡ buồng, và có thể đè chết đúng con chúa tơ mình đang tìm — chúa tơ thon và nhanh, rất khó nhìn thấy.

Nghĩa là việc kiểm tra có thể tạo ra chính vấn đề mình đang đi kiểm.

Nguyên tắc: quan sát từ ngoài vài tuần trước đã. Lượng phấn về trả lời được gần hết, và nó miễn phí.