Thằn lằn, nhện, chim: những kẻ rình ở cửa tổ

Kiến làm mất tổ trong một đêm. Nhóm này thì khác: chúng gặm dần, mỗi ngày vài con, và thiệt hại chỉ lộ ra khi đàn đã tụt mà chủ không hiểu vì sao.

Chính vì âm thầm nên nó hay bị bỏ qua.

Chúng săn ở đâu

Gần như luôn là ngay tại cửa tổ, hoặc trên lối bay ra vào.

Lý do dễ hiểu: đó là chỗ duy nhất mà ong buộc phải đi qua, đều đặn, hàng trăm lượt mỗi ngày. Kẻ săn không cần đuổi theo — chỉ cần chờ đúng chỗ.

Thằn lằn nằm im trên thành thùng, trên giá kê, hoặc trên tường ngay cạnh cửa tổ.

Nhện giăng lưới ngay trước lối bay, hoặc ở góc dưới mái che. Lưới nhện trước cửa tổ là thứ rất dễ thấy mà cũng rất dễ bỏ qua.

Chim đậu gần rình ong bay ra. Thường vào giờ ong ra nhiều nhất.

Chuồn chuồn và một số loài côn trùng săn mồi bắt ong trên không, ở khoảng cách xa hơn.

Vì sao thiệt hại lớn hơn vẻ ngoài

Nhìn thì thấy mất vài con mỗi ngày — có vẻ không đáng gì với một đàn vài trăm tới vài nghìn con.

Nhưng nhớ lại: ong ra ngoài là ong ở chặng cuối đời, đang làm việc đi kiếm ăn. Mất chúng là mất đúng nhóm đang mang nguồn về.

Và vì phân công trong tổ chạy theo chuỗi, mất nhóm này thì đàn phải kéo lứa gác cửa ra sớm, lứa đó bỏ dở việc chế biến, rồi lứa xây bị kéo lên thay. Hệ quả dây chuyền.

Vài con mỗi ngày, nhân với vài tháng, cộng với hiệu ứng dây chuyền — đủ để giữ một đàn mãi không lên được mà chủ cứ tưởng do nguồn hoa.

Cách xử: dọn chỗ ẩn nấp

Nguyên tắc chung: kẻ rình cần chỗ đậu và chỗ nấp gần cửa tổ. Bỏ chỗ đó đi thì phần lớn vấn đề tự hết.

Dọn quang khu vực trước cửa tổ. Không để vật dụng, chậu, gạch, thùng xếp gần.

Cắt cỏ cao quanh chân giá. Cỏ rậm là nơi thằn lằn nằm chờ.

Gỡ lưới nhện mỗi tuần. Việc mất mười giây mà nhiều người không bao giờ làm. Gỡ xong nhện giăng lại, nên phải làm đều.

Kiểm mặt dưới mái che. Đây là chỗ nhện và thằn lằn hay trú mà ít ai ngó tới.

Đừng để tổ sát tường. Tường là đường đi và chỗ nấp lý tưởng cho thằn lằn.

Phân biệt với các nguyên nhân khác

Đàn tụt dần thì có nhiều nguyên nhân. Dấu hiệu gợi ý là nhóm thiên địch:

Thấy xác ong rơi rải rác quanh tổ nhưng không nhiều tới mức bất thường, và không có dấu hiệu kiến.

Thấy chính kẻ săn — đây là bằng chứng chắc nhất, và chỉ cần đứng quan sát vài lần vào giờ ong ra nhiều.

Đàn tụt dần đều nhiều tháng mà phấn vẫn về, khu buồng con vẫn ổn — tức chúa vẫn đẻ, nhưng quân không tích lại được.

Điểm cuối là chữ ký khá rõ: sinh sản bình thường mà quân số không lên nghĩa là đang mất ong ở ngoài.

Việc không nên làm

Đừng diệt thằn lằn và nhện bằng hoá chất. Thuốc quanh tổ vào tới đàn. Và cả hai loài này còn ăn nhiều côn trùng khác trong vườn.

Đừng bịt cửa tổ lại để «bảo vệ». Đàn cần ra vào.

Đừng dời tổ vì lý do này. Dời tổ ong dú tốn hơn nhiều so với việc dọn quang chỗ ẩn nấp.

Cách xử đúng gần như luôn là thay đổi môi trường quanh tổ, không phải tiêu diệt kẻ săn.