Ong cướp mật: khi tổ khác tới đánh kho

Vào mùa khan hoa, khi ngoài đồng không còn gì, một số đàn chuyển sang nguồn dễ hơn: kho của tổ khác.

Chuyện này xảy ra giữa các tổ cùng loài, giữa tổ ong dú với loài ong khác, và nó có thể làm mất một đàn trong vài ngày.

Nhận ra ong cướp

Dễ nhầm với «đàn đang hoạt động mạnh». Vài dấu hiệu phân biệt:

Hoạt động đông bất thường ở một tổ, trong khi các tổ khác trong vườn bình thường.

Có xung đột ngay tại ống cửa — ong vật nhau, rơi xuống, lăn lộn. Đàn hoạt động bình thường thì ra vào trật tự, không có cảnh này.

Xác ong dưới chân tổ nhiều hơn mọi khi.

Ong bay lượn vòng quanh tổ, dò tìm khe hở thay vì đi thẳng vào cửa. Đây là dấu hiệu khá đặc trưng — ong nhà thì biết đường, ong lạ thì phải dò.

Xảy ra vào mùa khan hoa, không phải mùa rộ.

Vì sao tổ yếu là mục tiêu

Hệ phòng vệ của ong dú dựa vào ống cửa hẹp cộng vài con ong gác. Cả hai đều phụ thuộc quân số.

Đàn thưa quân → ít ong gác → cửa không giữ nổi.

Đàn vừa bị mở tổ → lớp bọc rách, mối nối hở → có thêm lối vào ngoài ống cửa.

Tổ mới tách → quân ít, tổ chưa kín, kho lại có sẵn phần mang sang.

Nên ba nhóm này là mục tiêu dễ nhất — và cả ba đều là tình trạng do người nuôi tạo ra hoặc làm nặng thêm.

Xử lý khi đang bị cướp

Phải nhanh, vì tình huống leo thang trong vài ngày.

Thu hẹp cửa tổ lại. Dùng vật liệu mềm chặn bớt miệng ống, chừa lối vừa một hai con. Đàn phòng thủ dễ hơn nhiều khi cửa hẹp. Đây là biện pháp hiệu quả nhất và làm được ngay.

Bịt hết khe hở khác. Kiểm mối nối thùng, nắp, đáy. Ong cướp tìm đường phụ.

Lau sạch mật rớt quanh khu vực. Mùi mật là thứ mời gọi. Nếu vừa thu hoạch hay vừa làm vỡ túi thì đây có thể chính là nguyên nhân khởi đầu.

Che bớt tổ, giảm ánh sáng và sự chú ý trong vài ngày.

Đừng mở tổ ra xem. Mở là hở thêm, đúng lúc đang bị đánh.

Phòng

Đừng để mật rớt ra ngoài. Sau mỗi lần thu hoạch hoặc làm vỡ túi, lau sạch trong và ngoài tổ, và cả dụng cụ. Đây là nguyên nhân khởi phát phổ biến nhất mà người nuôi tự gây ra.

Đừng thu hoạch vào mùa khan hoa. Vừa lấy đi lương dự trữ, vừa làm tổ hở và có mùi mật — cộng dồn đúng lúc nguy hiểm nhất.

Đừng để tổ yếu nằm cạnh tổ mạnh. Nếu có tổ mới tách hoặc tổ đang yếu, đặt nó xa ra một chút.

Giữ thùng kín, không khe hở. Thùng đóng ẩu là mời gọi thường trực.

Đừng mở tổ vào mùa khan hoa nếu không thật cần.

Một cách nhìn

Ong cướp mật hiếm khi là chuyện ngẫu nhiên. Nó gần như luôn xảy ra khi có hai điều kiện cùng lúc: ngoài đồng khan nguồn, và có một tổ đang hở hoặc đang yếu.

Điều kiện thứ nhất không đổi được. Điều kiện thứ hai thì phần lớn nằm trong tay người nuôi — qua việc chọn thời điểm thu hoạch, tần suất mở tổ, chất lượng thùng, và việc lau sạch mật rớt.