Khi đàn hoảng: chuyện gì xảy ra bên trong và nên làm gì

Một cú va vào thùng, một cái nắp bị nhấc lên, một con vật lớn đứng chắn trước cửa tổ — và trong vài giây, cả vương quốc chuyển sang một trạng thái khác.

Người nuôi thường chỉ thấy phần nổi: ong bay ra nhiều hơn, tiếng ồn lên. Phần chìm mới là phần tốn kém.

Chuỗi phản ứng

Ong gác phản ứng trước. Chúng ở ngay điểm tiếp xúc, và phản ứng lan vào trong.

Tín hiệu báo động lan qua mùi và rung. Không cần ai chạy vào báo — chất báo động toả ra, rung truyền qua thành tổ.

Ong đang làm việc bỏ việc. Đây là phần đắt nhất. Lứa đang chăm buồng con, lứa đang xây, lứa đang chế biến mật — tất cả chuyển sang chế độ phòng vệ hoặc trám chỗ hở.

Ong ngoài đồng về gặp báo động thì có thể không vào được ngay, lượn vòng bên ngoài.

Trạng thái này kéo dài từ vài chục phút tới vài giờ tuỳ mức độ.

Cái giá thật

Không phải mấy con ong bay loạn. Là toàn bộ dây chuyền công việc bị dừng trong khoảng thời gian đó.

Và vì phân công trong tổ chạy theo chuỗi — ai bỏ việc thì việc phía sau dồn lại — nên hệ quả kéo dài hơn thời gian hoảng.

Cộng thêm, nếu tổ bị mở thì đàn còn phải trám lại lớp bọc và các mối nối, rút người từ lứa chăm con sang.

Nên một lần mở tổ vào lúc không cần thiết có giá cao hơn nhiều so với cảm giác «chỉ nhấc nắp lên một chút».

Những thứ gây hoảng mà người nuôi hay không biết

Gõ hoặc va vào thùng. Kể cả nhẹ. Rung truyền qua gỗ rất tốt.

Máy cắt cỏ, máy bơm, xe chạy gần. Rung nền đất.

Mùi lạ trên tay và dụng cụ. Xăng dầu, thuốc, nước hoa.

Đứng chắn trước cửa tổ. Bóng đổ lên cửa tổ là tín hiệu có kẻ lớn. Nên đứng bên cạnh tổ chứ đừng đứng chắn lối bay.

Đèn pin chiếu thẳng vào cửa ban đêm. Việc này hay xảy ra khi đi kiểm kiến buổi tối.

Mở tổ vào chiều muộn. Đàn không đủ thời gian trám lại trước khi trời tối và trước khi kiến hoạt động mạnh.

Nên làm gì khi đã lỡ làm đàn hoảng

Lùi ra và để yên. Đừng cố «trấn an» bằng cách đứng đó xem. Sự hiện diện của mình chính là tín hiệu đe doạ.

Đừng mở tiếp để kiểm tra. Đây là sai lầm hay gặp: làm đàn hoảng rồi mở ra xem nó có sao không, và làm nó hoảng thêm.

Nghe lại sau một hai giờ. Nếu nền âm đã về bình thường thì ổn.

Lau sạch mật rớt nếu có. Mùi mật mời kiến tới, và đàn đang bận phòng vệ thì càng dễ bị.

Ghi vào sổ. Ngày, việc đã làm, phản ứng của đàn. Sau vài lần sẽ nhận ra đàn nào nhạy hơn và việc nào gây phản ứng mạnh nhất.

Đàn hiền quá cũng không phải chuyện tốt

Điểm này hay bị hiểu ngược.

Người mới thích đàn hiền vì dễ thao tác. Nhưng đàn khoẻ và tỉnh thì phải phản ứng khi có người lại gần — ong gác dồn ra, tiếng ồn lên, rồi lắng xuống khi mối đe doạ đi khỏi.

Đàn không phản ứng gì cả, lúc nào cũng lờ đờ, là một trong các dấu hiệu của đàn mất chúa hoặc đàn đã quá thưa quân.

Nên phản ứng mạnh rồi lắng nhanh là dấu hiệu tốt. Không phản ứng mới đáng lo.