Gặp tổ ong dú hoang: nên làm gì và không nên làm gì

Thấy một ống nhựa nhỏ nhô ra từ thân cây, quanh đó vài con ong tí xíu ra vào. Đó là cửa một vương quốc đã sống ở đấy nhiều năm.

Phản xạ đầu tiên của nhiều người là bắt về. Nhưng trước khi làm gì, nên biết mình đang đứng trước cái gì.

Việc đúng nhất trong phần lớn trường hợp: để yên

Lý do không phải đạo lý chung chung, mà là thực tế:

Tổ hoang là nguồn gen và nguồn chia đàn cho cả vùng. Mỗi lần nó chia đàn tự nhiên là thêm một tổ nữa trong bán kính đó. Bắt về là cắt mất chuỗi ấy.

Tỷ lệ chết khi bắt không thấp. Tách một tổ khỏi bọng cây gần như luôn làm vỡ một phần cấu trúc. Đàn về thùng mới phải xây lại trong khi đang yếu.

Nó đang ở chỗ nó chọn. Hốc đó đã qua nhiều mùa mưa nắng — độ kín, hướng, độ ẩm đều hợp. Chỗ mình định đặt chưa chắc bằng.

Nếu tổ ở trên đất người khác thì đó là chuyện của người ta. Hỏi trước, luôn luôn.

Khi nào bắt là hợp lý

Có ngoại lệ thật, và đều là trường hợp tổ sắp mất dù mình không làm gì:

Cây sắp bị đốn — giải toả, mở đường, chủ đất đã quyết. Không bắt thì cả đàn mất.

Tổ trong tường nhà sắp phá, hoặc trong cấu kiện sắp dỡ.

Cây đã đổ.

Tổ ở chỗ thật sự gây phiền — ngay cửa ra vào, ngay chỗ trẻ chơi. Ong dú không đốt, nhưng người nhà lo thì cũng là lý do chính đáng.

Ngoài bốn trường hợp này, câu hỏi nên tự đặt là: mình bắt vì nó cần được cứu, hay vì mình muốn thêm một tổ?

Nếu phải bắt

Vài điều quyết định tỷ lệ sống:

Chuẩn bị đủ trước khi mở. Thùng, dao, băng dính, khăn sạch, hộp đựng. Thời gian tổ phơi ra là biến quan trọng nhất.

Tìm cho ra ong chúa. Mất chúa thì đàn khó gượng. Chúa ong dú không dễ nhận ra như ong mật — nó thường ở sâu trong khu buồng con.

Giữ nguyên khu buồng con, đừng để lộn ngược. Đây là phần không thay thế được.

Mang theo càng nhiều vật liệu tổ càng tốt — kể cả phần dính, phần nhựa. Đàn sẽ dùng lại.

Đặt thùng mới ở chỗ tương tự chỗ cũ. Hướng cửa, độ cao, độ râm.

Làm vào sáng sớm hoặc chiều mát, không làm giữa trưa nắng.

Không lấy mật trong vài tháng đầu. Đàn đang xây lại từ đầu.

Nếu chưa từng làm: tìm người có kinh nghiệm đi cùng. Một tổ hoang bắt hỏng là một tổ mất hẳn.

Việc nên làm nếu để yên

Ghi lại chỗ đó. Cây gì, hướng cửa, cao bao nhiêu, thấy lần đầu khi nào.

Quay lại xem theo mùa. Vài phút mỗi lần. Thấy được đàn mạnh yếu theo mùa ra sao — thứ mà tổ nuôi trong vườn khó cho thấy vì mình can thiệp vào nó.

Nói với chủ đất rằng đó là tổ ong không đốt. Nhiều tổ bị phá vì chủ nhà tưởng ong dữ. Một câu nói đúng lúc cứu được cả đàn.

Nếu nó chia đàn và tổ mới đậu ở chỗ bất tiện, đó mới là lúc bắt hợp lý nhất — không lấy gì của tổ mẹ.

Cách nghĩ

Một tổ hoang không phải tài nguyên chờ người lấy. Nó là một vương quốc đang sống, đã tự lo được nhiều năm không cần ai.

Người nuôi lâu năm thường quý tổ hoang gần nhà hơn tổ trong vườn — vì nó là chỉ dấu cho biết vùng đó còn lành: còn cây, còn hoa, còn nhựa, và chưa bị thuốc quét sạch.