Đàn mạnh và đàn yếu khác nhau ở đâu — nhìn gì để biết trước vài tuần

Một đàn ong dú hiếm khi chết đột ngột. Trừ tai nạn như kiến vào ban đêm hay thuốc trừ sâu, còn lại nó đi xuống theo một trình tự khá cố định.

Biết trình tự đó thì nhìn ra vấn đề sớm hơn nhiều so với đợi tới lúc tổ vắng ong.

Đàn cắt việc theo thứ tự nào

Khi nguồn lực co lại, đàn không cắt đều mọi việc. Nó bỏ theo thứ tự ưu tiên ngược:

Bỏ trước nhất: xây. Xây là việc tốn nhựa cây và tốn công mà không cho kết quả ngay. Đàn vừa chớm khó là ngừng xây trước tiên.

Bỏ thứ hai: tích trữ. Kho ngừng đầy lên, rồi bắt đầu vơi.

Bỏ thứ ba: sinh sản. Khu buồng con thu hẹp lại. Ít ong mang phấn về hơn.

Giữ tới cuối: phòng vệ và duy trì. Gác cửa, giữ nhiệt cho phần buồng con còn lại. Đây là thứ đàn buông sau cùng.

Nghĩa là ngừng xây là tín hiệu SỚM NHẤT, còn cửa tổ vắng ong là tín hiệu muộn — lúc thấy thì đàn đã đi qua ba bước trước đó rồi.

Năm dấu hiệu, xếp từ sớm tới muộn

1. Không còn thấy ong mang cục nhựa về. Sớm nhất. Đàn đang ngừng xây.

2. Kho không đầy thêm trong mùa lẽ ra phải đầy. Cần có mốc so — đây là lý do ghi chép quan trọng.

3. Ít ong mang phấn ở chân về. Phấn nuôi lứa con; ít phấn nghĩa là ít con để nuôi.

4. Khu buồng con teo lại, không còn buồng mới ở rìa. Muốn thấy phải mở tổ, nên dùng dấu hiệu 3 để đoán thay.

5. Nhịp ra vào cửa tổ tụt, ống cửa thu hẹp giữa ban ngày. Muộn nhất.

Ngược lại: đàn mạnh trông thế nào

Có ong mang nhựa về — đàn có dư nguồn lực để xây.

Nhiều ong mang phấn về — đang nuôi lứa con đông.

Khu buồng con rộng, màu tươi, có buồng mới ở rìa.

Kho đầy dần qua các tháng mùa hoa.

Ống cửa mở rộng, ra vào đều, phản ứng nhanh khi có động.

Chú ý: không có mục nào là «đông ong ở cửa tổ». Như đã nói ở bài khác, ong chỉ ra ngoài ở chặng cuối đời, nên cửa tổ đông hay vắng nói rất ít về sức đàn.

Ba nguyên nhân hay gặp nhất khi đàn yếu dần

Thiếu nguồn. Hết mùa hoa, hoặc quanh tổ vừa mất một nguồn lớn — cây bị chặt, khu đất trống bị dọn. Nhiều tổ cùng yếu một lúc thường là chuyện này.

Bị quấy quá nhiều. Mở tổ liên tục, di chuyển, rung động. Mỗi lần mở là đàn phải rút ong từ việc khác sang trám — thường rút từ lứa chăm con.

Mất chúa hoặc chúa già. Biểu hiện rõ nhất là phấn về ít dần đều trong nhiều tuần.

Và nguyên tắc phân biệt: một tổ yếu thì nhìn vào chính tổ đó; nhiều tổ cùng yếu một lúc thì nguyên nhân nằm ngoài tổ.

Làm gì khi thấy đàn đang xuống

Đừng mở tổ để «kiểm tra cho chắc». Đàn đang yếu mà bị mở là yếu thêm. Dùng dấu hiệu quan sát từ ngoài trước.

Kiểm đường kiến ngay. Rẻ, nhanh, và là nguyên nhân số một.

Xem lại chỗ đặt. Nắng chiều gắt, mưa tạt, cành cây mới chạm mái.

Hỏi quanh xóm có ai phun gì không. Hỏi với thái độ hỏi, không buộc tội.

Rồi để yên vài tuần. Phần lớn đàn tự phục hồi nếu nguyên nhân được gỡ. Can thiệp thêm thường làm chậm quá trình đó.

Điều đáng nhớ

Người mới nhìn cửa tổ. Người nuôi lâu năm nhìn ong mang gì về.

Nhựa về nghĩa là đàn đang xây — dư sức. Phấn về nghĩa là đàn đang nuôi con — còn chúa. Hai thứ đó quan sát được từ ngoài, mỗi ngày, không tốn gì của đàn, và chúng nói về vài tuần tới chứ không chỉ về hôm nay.